Acil durum izni

Acil durum izni, çalışanın hemen ilgilenmesini gerektiren ani ve öngörülemeyen bir durum için kullanılan izindir: okulda hastalanan bir çocuk, hastaneye kaldırılan bir ebeveyn, patlayan bir boru, sabah 7’de çöken bir bakım düzeni.

Öncelikle anlaşılması gereken önemli nokta şudur: “acil durum izni” yasal bir terim değil, bir politika etiketidir. Bu ifadeyi kullanan bir yasa neredeyse hiçbir yerde yoktur. Temel yasal hak çoğu ülkede farklı bir adla mevcuttur ve asıl iş onu bulmaktır.

Acil durum sayılan hâller

Belirleyici ölçüt, olayın öngörülemeyen nitelikte olması ve çalışanın hemen orada bulunmasını gerektirmesidir:

• Bakmakla yükümlü olunan bir kişinin hastalanması, yaralanması veya saldırıya uğraması
• Bakmakla yükümlü olunan bir kişinin beklenmedik şekilde doğum sancısının başlaması
• Bakım düzenlemelerinin çökmesi: bir çocuk bakıcısının iptal etmesi, bir bakım evinin kapanması
• Okul saatlerinde bir çocuğu ilgilendiren beklenmedik bir olay
• Bakmakla yükümlü olunan bir kişinin vefatı
• Ev içi bir kriz: yangın, sel, hırsızlık

Çalışanın önceden bildiği hiçbir durum bu kapsama girmez. Planlanmış bir hastane randevusu, önceden duyurulmuş bir okul tatili, önceden ayarlanmış bir taşınma; bunlar PTO, ebeveyn izni veya özel bir randevu politikası kapsamında değerlendirilir. Anlaşmazlıkların çoğu bu ayrımdan kaynaklanır.

Acil durum izni ayrıca işin kendisini yapmayı değil, düzenlemeyi kapsar. Çoğu sistemde hak, acil krizle ilgilenmek ve uzun vadeli bakımı ayarlamaktır; süresiz olarak bakım veren kişi olmak değildir.

Yasal hak aslında nerede düzenlenir?

Birleşik Krallık: bakmakla yükümlü olunan kişiler için izin. Employment Rights Act 1996’nın 57A. maddesi, her çalışana işe başladığı ilk günden itibaren bakmakla yükümlü olduğu bir kişiyi ilgilendiren acil bir durumla ilgilenmek için makul miktarda ücretsiz izin hakkı tanır. Sabit bir gün sayısı ve kıdem şartı yoktur. İşverenler ücret ödeyebilir, ancak zorunlu değildir. Buna ek olarak Carer’s Leave Act 2023, planlı uzun süreli bakım için yılda bir hafta ücretsiz izin sağlar; bu farklı bir haktır ve sıklıkla bununla karıştırılır.

İrlanda: mücbir sebep izni (force majeure leave). Dikkat çekici şekilde bu izin ücretlidir: bir aile üyesinin yaralanması veya hastalığı çalışanın hemen orada bulunmasını gerektirdiğinde, ardışık 12 ayda en fazla 3 gün veya 36 ayda 5 gün. Vefat durumunda uygulanmaz; bu durum mazeret izni kapsamına girer.

Avrupa Birliği. (AB) 2019/1158 sayılı Direktif, üye devletlerin hastalık veya kaza nedeniyle hemen orada bulunmayı gerektiren acil ailevi nedenlerle izin ve buna ek olarak yılda beş gün bakım veren izni sağlamasını zorunlu kılar. Bu izinlerin ücretli olup olmayacağı her üye devlete bırakıldığından uygulamalar önemli ölçüde farklılık gösterir.

Amerika Birleşik Devletleri. Federal düzeyde bir acil durum izni hakkı yoktur. FMLA, durum ciddi sağlık sorunu ölçütünü karşılıyorsa ve çalışanın 12 aylık ve 1.250 saatlik hizmeti varsa durumu kapsayabilir; ancak aynı gün yaşanan gerçek bir acil durum çoğu zaman bu ölçütü karşılamaz. Pratikte koruma, birçoğu okul kapanışlarını ve halk sağlığı acil durumlarını açıkça kapsayan eyalet ve şehir düzeyindeki ücretli hastalık izni yasalarından gelir.

Avustralya. Bu hakkın aracı, National Employment Standards kapsamındaki ücretli kişisel izin/bakım veren iznidir; buna ek olarak ücretsiz bakım veren izni ve ayrı bir aile içi şiddet izni bulunur.

Ücretli mi, ücretsiz mi?

Varsayılan bir kural yoktur. İrlanda’da ücretlidir; Birleşik Krallık’taki yasal hak ise ücretsizdir. Çoğu işveren bu ikisi arasında bir yerde konumlanır; genellikle ilk iki veya üç gün tam ücretli, sonrasında ücretsiz veya PTO’dan düşülerek.

Hangisini seçerseniz seçin, eşiği yazılı hale getirin. “Yöneticinin takdirine bağlı olarak ücretli” ifadesi, aynı durumların iki departmanda farklı şekilde ele alınmasına ve şikâyete dönüşmesine yol açar.

Acil durum izni politikası neleri kapsamalıdır?

• Bakmakla yükümlü olunan kişi kimdir: birçok politika yasadan daha dar kapsamlıdır ve bu uygulanamaz
• Bildirim: gerçekçi olarak önceden doldurulmuş bir form değil, mümkün olan en kısa sürede yapılan bir telefon görüşmesi
• Ücret: kaç gün, hangi oranda ve sonrasında ne olacağı
• Kanıt: çalışanın hazırlanma fırsatı olmadığını göz önünde bulundurarak sonrasında ne isteneceği, bir şey istenecekse
• Süre ve kademelendirme: iznin hangi noktada PTO’ya, ücretsiz izne veya yasal bir izin türüne dönüşeceği
• Kayıt: acil durum izni ayrı bir izin türü olmalı, asla hastalık iznine dahil edilmemelidir

Son madde göründüğünden daha önemlidir. Hastalık günü olarak kaydedilen acil durum devamsızlıkları devamsızlık raporlarınızı çarpıtır, devamsızlık yönetimi eşiklerini haksız yere tetikleyebilir ve yasal bir hakka saygı gösterildiğini kanıtlamayı imkânsız hale getirir. Kendi sayacı olan ayrı bir kategoriye ihtiyaç duyar.