Bağlantıyı kesme hakkı

Bağlantıyı kesme hakkı (right to disconnect), çalışanın çalışma saatleri dışında iş iletişimini takip etmeme, okumama veya yanıtlamama hakkıdır. Akıllı telefonların “mesai dışı” kavramını pazarlığa açık hale getirmesine bir yanıt olarak ortaya çıktı ve bugün yaklaşık bir düzine ülkede, ortak adın düşündürdüğünden çok daha farklı biçimlerde mevcuttur.

Bir hak mı, yalnızca bir politika mı?

Önemli olan ayrım budur ve çoğu yazı bunu gözden kaçırır.

Avustralya gerçek bir hak oluşturdu. Fair Work Act kapsamında çalışan, işverenden veya müşteri gibi üçüncü bir taraftan gelen mesai dışı iletişimi, reddetmesi makul olmadıkça, takip etmeyi, okumayı veya yanıtlamayı reddedebilir. Makullük; iletişimin nedenine, çalışanın rolüne, kişisel koşullarına, iletişimin ne kadar rahatsız edici olduğuna ve ulaşılabilir olmak için ücret alıp almadığına bağlıdır. Uyuşmazlıklar, durdurma kararı verebilen Fair Work Commission’a gider ve bu hakkı kullanan birine karşı olumsuz işlem yapılması yasaktır. Hak, 15 veya daha fazla çalışanı olan işverenler için Ağustos 2024’ten, küçük işletmeler için ise 26 Ağustos 2025’ten itibaren uygulanmaktadır.

Ontario ise bir politika zorunluluğu getirdi. 25 veya daha fazla çalışanı olan işverenlerin, işten bağlantıyı kesmeye ilişkin yazılı bir politikası olmalıdır; ancak ESA bu politikanın herhangi bir hak tanımasını şart koşmaz ve politikanın kendisi genellikle Yasa kapsamında uygulanabilir değildir. Bağlantıyı kesme hakkında bir belge yazmanız gerekir; buna izin vermeniz gerekmez.

İkisi de “bağlantıyı kesme hakkı” olarak tanımlanır. Yalnızca biri gerçekten öyledir.

Amerika Birleşik Devletleri

Federal veya eyalet düzeyinde bağlantıyı kesme hakkı yoktur. En dikkat çekici girişim olan Kaliforniya’nın AB 2751 tasarısı 2024’te reddedildi.

Mesai dışı çalışma bunun yerine dolaylı olarak düzenlenir: FLSA kapsamında muaf olmayan çalışanlara, mesai saatleri dışında yanıtlanan e-postalar dahil çalışılan süre için ödeme yapılmalıdır; bu bir hak sorusu değil, ücret ve çalışma saatleri sorusudur. Muaf çalışanlar için hiçbir kural geçerli değildir.

Kanada

Sırada federal düzenlemeye tabi işverenler var. Bill C-69, Haziran 2024’te kraliyet onayı aldı ve Ontario’nunkini örnek alan bir bağlantıyı kesme politikası zorunluluğu getirecek: mesai dışı iletişime ilişkin genel bir kural, varsa istisnalar ve gerekçeleri ile bir yürürlük tarihi. Ancak henüz bir yürürlük tarihi açıklanmadı.

Ontario‘daki durum yukarıda anlatıldığı gibidir: 1 Ocak’taki çalışan sayısına göre belirlenen ve her yıl 1 Mart’tan önce yürürlükte olması gereken bir politika yükümlülüğü. Politikası olmayanlara verilen cezalar 250 CAD’den başlar ve etkilenen çalışan sayısıyla çarpılır.

Quebec ve British Columbia‘da benzer bir zorunluluk yoktur; diğer eyaletlerde de yoktur.

Uluslararası

İlk yasayı 2017’de Fransa çıkardı. 50 veya daha fazla çalışanı olan işverenler bu hakkı her yıl müzakere etmelidir; anlaşma sağlanamazsa bir şart (charter) benimser. Cour de cassation’ın 25 Mart 2026 tarihli kararı kapsamı faydalı bir şekilde daralttı: işverenin ulaşılabilir olmayı talep etmediği durumlarda kendiliğinden yapılan mesai dışı bağlantı bu hakkı ihlal etmez.

En ileri giden ülke Portekiz‘dir: işverene, mücbir sebep dışında çalışanlarla mesai saatleri dışında iletişime geçmekten kaçınma yönünde pozitif bir yükümlülük getirir ve bu yükümlülük idari suç olarak yaptırıma bağlanmıştır. Belçika, 20 veya daha fazla çalışanı olan işverenlerin bu hakkı bir toplu sözleşme veya iş yönetmeliği aracılığıyla uygulamasını şart koşar. İspanya bu hakkı veri koruma ve uzaktan çalışma mevzuatına dayandırır ve para cezaları her iş yeri için ayrı ayrı belirlenir. İrlanda‘da yalnızca Workplace Relations Commission’ın bir uygulama kuralları (code of practice) vardır; bunu ihlal etmek suç değildir, ancak delil olarak kabul edilebilir.

Hâlâ bir AB direktifi yoktur. Sosyal taraflar arasındaki müzakereler 2023’te başarısız oldu ve o zamandan beri hiçbir şey sunulmadı. Dikkat edilmesi gereken bir tarih: Lüksemburg’un denetim kurumu, bağlantıyı kesme düzeni olmayan işverenlere 1 Temmuz 2026’dan itibaren para cezası vermeye başlıyor.

İzin açısından neden önemli?

En net örnek, planlanmış izin sırasında çalışmaktır. Yıllık izin dinlenme sağlamak için vardır (Birleşik Krallık ve AB hukukunun yasal asgari iznin geri satılmasına izin vermemesinin nedeni de budur); bu yüzden tatil boyunca e-posta yanıtlamak, iznin yalnızca ruhunu değil, yasal amacını da boşa çıkarır. Bu aynı zamanda leaveism‘in en görünür biçimidir ve bir izin sisteminin ortaya çıkarabileceği biçimidir, çünkü iş kaydedilmese bile izin kaydedilir.