Bakım veren izni

Bakım veren izni (caregiver leave), ağır hasta, yaralı veya çalışanın bakımına muhtaç biriyle ilgilenmek için işten uzak kalınan süredir. Bir ebeveynin hastaneden taburcu olma sürecini yönetmek için birkaç günden, ölümcül hastalığı olan bir eşe aylarca destek olmaya kadar her şeyi kapsar.

Terim tek bir hak gibi görünür. Uygulamada ise üç ayrı soru sorar ve çoğu ülkede bunları üç farklı yasa yanıtlar:

• İşim korunuyor mu?
• Ücret alıyor muyum?
• Baktığım kişi gerçekten kapsama giriyor mu?

Bakım veren izninin en sık tıkandığı yer bu üçüncü sorudur ve işverenlerin en son kontrol ettiği de odur.

Amerika Birleşik Devletleri

FMLA iş güvencesi katmanıdır: ciddi bir sağlık sorunu olan bir aile üyesine bakmak için 12 iş haftasına kadar ücretsiz ve korumalı izin; askeri bakım veren izni için bu süre 26 haftaya çıkar. 50 veya daha fazla çalışanı olan işverenler ile 12 aylık hizmet süresi ve 1.250 saati bulunan çalışanlar için geçerlidir.

Ancak FMLA’nın aile tanımı dardır: eş, çocuk, ebeveyn. Kayınvalide ve kayınpeder açıkça kapsam dışındadır; kardeşler, büyükanne ve büyükbabalar ve torunlar da öyle. Ölmek üzere olan erkek kardeşine bakan bir çalışanın hiçbir FMLA hakkı yoktur.

Ödeme başka bir yerden gelir: on küsur eyalet ve DC’deki eyalet ücretli aile izni programlarından. Bunların bazıları kendi başına iş güvencesi sağlamaz; dolayısıyla bir çalışan ücret alıp korunmayabilir ya da korunup ücret almayabilir.

Birçok eyalet aile tanımını da genişletir. Kaliforniya’nın AB 1041 yasası, California Family Rights Act’e bir “designated person” (belirlenmiş kişi) ekledi: “kan bağı olan veya çalışanla ilişkisi bir aile ilişkisine eşdeğer olan herhangi bir kişi”; çalışan her 12 aylık dönemde bir kişi belirler. Ölmek üzere olan erkek kardeş orada kapsama girer.

Kanada

Yapı daha nettir: eyaletler ve federal yasa iş güvenceli izin sağlar, parayı ise EI caregiving benefits (İstihdam Sigortası bakım ödenekleri) sağlar.

Federal düzenlemeye tabi işverenler; bir aile üyesinin ciddi ölüm riski taşıdığı durumlarda 28 haftaya kadar compassionate care leave, bir çocuk için 37 haftaya, bir yetişkin için 17 haftaya kadar critical illness leave ve yılda 5 gün kişisel izin sunar; bu son iznin ilk üç günü, üç aylık hizmetten sonra ücretlidir.

EI ayrıca ödeme yapar: 26 haftaya kadar compassionate care ödeneği, bir çocuk için 35 hafta ve bir yetişkin için 15 hafta aile bakım ödeneği.

Ontario, bir sağlık uzmanının raporuyla takvim yılı başına ve aile üyesi başına 8 haftalık ücretsiz family caregiver leave tanır. Aile listesi de FMLA’nınkinden çok daha geniştir: büyükanne ve büyükbabaları, torunları, kardeşleri, çocuğun eşini ve “bakım veya yardım için çalışana bağımlı olan bir akrabayı” kapsar.

Quebec en ileri gidendir. Buradaki izinler ağır hasta bir yetişkin için 16 haftaya, ağır hasta bir küçük için 36 haftaya ve hastalığın ölümcül olabileceği durumlarda 27 haftaya kadar uzanır. Bakılan kişinin akraba olması da hiç gerekmez; yeter ki çalışan bakım veren statüsünü gösteren bir belge sunsun.

Diğer eyaletler bu ikisinin arasında yer alır ve her birinin kendi hafta sayıları ve aile listeleri vardır.

Uluslararası

AB, Work-Life Balance Directive (İş-Yaşam Dengesi Direktifi) aracılığıyla bir taban belirler: ciddi bir tıbbi nedenle önemli ölçüde bakıma ihtiyaç duyan bir akraba veya aynı hanede yaşayan biri için yılda beş iş günü bakım veren izni. Üye devletler direktifi iç hukuklarına aktarır ve birçoğu bunun ötesine geçer.

Birleşik Krallık’ta yılda bir haftalık ücretsiz bakım veren izni (carer’s leave) vardır. Nisan 2024’ten beri ilk günden itibaren geçerli bir haktır ve acil durumlara yönelik bakmakla yükümlü olunanlar için izin hakkından ayrıdır.

Bu madde genel bilgi niteliğindedir, hukuki tavsiye değildir. Bakım veren izni hakları ülkeye, ABD eyaletine ve Kanada eyaletine göre değişir; uygulamadan önce yerel düzeyde doğrulayın.