Bakmakla yükümlü olunanlar için izin (time off for dependants)

Bakmakla yükümlü olunanlar için izin (time off for dependants), size bağımlı olan biriyle ilgili bir acil durumla ilgilenmek için makul süreli ücretsiz izin kullanmaya yönelik, Birleşik Krallık’ta yasayla tanınan bir haktır. Employment Rights Act 1996’nın 57A bölümünden gelir, işe başlanan ilk günden itibaren geçerlidir ve ne sıklıkla kullanılabileceğine dair bir üst sınır yoktur.

Başka ülkelerdeki en yakın karşılıkları ABD’de FMLA ve eyalet hastalık izni, Kanada’da ise family responsibility leave’dir (aile sorumlulukları izni). Hiçbiri tam olarak bunun gibi işlemez.

Neler kapsama girer?

Yasa, her biri gerekli bir müdahaleyi gerektiren beş durum sayar:

• bakmakla yükümlü olunan kişi hastalandığında, doğum yaptığında, yaralandığında veya saldırıya uğradığında yardım sağlamak
• hasta veya yaralı olan bakmakla yükümlü olunan kişi için bakım düzenlemesi yapmak
• bakmakla yükümlü olunan kişinin ölümü sonucunda gerekenleri yapmak
• bakım düzenlemelerinin beklenmedik şekilde aksaması veya sona ermesi nedeniyle
• okul saatlerinde çalışanın çocuğuyla ilgili beklenmedik bir olayla ilgilenmek

Bakmakla yükümlü olunan kişi; eş veya kayıtlı partner, çocuk, ebeveyn ya da kiracı, pansiyoner veya çalışan olarak değil de aynı hanede yaşayan biridir. İlk iki amaç için kapsam daha da genişler ve hastalandığında yardım veya bakım düzenlenmesi konusunda çalışana makul olarak güvenen herkesi içerir; bu da yaşlı bir komşuyu veya başka bir yerde yaşayan bir kardeşi kapsayabilir.

Ortak nokta şudur: olayın öngörülmemiş olması gerekir. Üç hafta önce alınmış bir hastane randevusu, ne kadar önemli olursa olsun acil durum değildir.

Ayrıca bakınız: Acil durum izni

“Makul” süre, sanıldığından daha kısadır

Rehberlerin çoğunun belirsizleştiği, yasanın ise net olduğu nokta burasıdır.

Emsal karar niteliğindeki Qua v John Ford Morrison Solicitors davası, bu hakkın neyi kapsayıp neyi kapsamadığını ortaya koydu. Hak, çalışanın krizle ilgilenmesine ve bakım düzenlemesi yapmasına olanak tanır; acil durum çözüldükten sonra bu bakımı bizzat sağlamasına değil. Çocuğu hasta olduğu için okuldan eve gönderilen bir ebeveyn onu alabilir ve ona bakacak birini ayarlayabilir; ancak hak, bir hafta boyunca evde kalmayı kapsamaz.

Süre konusunda EAT (İş Temyiz Mahkemesi) açık konuştu: genellikle birkaç saat, en fazla bir veya iki gün.

Yöneticilerin çoğunun devamsızlığa bakış açısını tersine çeviren bir nokta da var: işverenin operasyonel aksaması testin bir parçası değildir. Makullük, çalışanın koşullarına bağlıdır: olayın niteliği, ilişkinin ne kadar yakın olduğu, başka birinin bununla ilgilenip ilgilenemeyeceği. Devamsızlığın ne kadar zahmetli olduğu hesaba katılmaz.

Aynı dava, bu hakkın tekrarlanan bir düzenlemeye dayanak olamayacağını da doğruladı. Haftada bir gün düzenli olarak işe gelmemek, başlangıçtaki nedeni ne olursa olsun, acil durum değildir.

İşvereni bilgilendirmek bir koşuldur

57A(2) bölümü bir nezaket kuralı değil, hakkın bir parçasıdır. Çalışan işverene devamsızlığın nedenini makul olarak mümkün olan en kısa sürede ve ne kadar süre işte olmayacağını bildirmelidir. Bunu yanlış yaparsanız, bu hakka bağlı otomatik haksız fesih koruması ortadan kalkabilir. Bir kolaylık: devamsızlık bir günden uzun sürerse her gün bildirimde bulunma yükümlülüğü yoktur.

Bakım veren izni değildir

Bu ikisi sürekli karıştırılır. Birbirinin tersi işleri gören ayrı haklardır.

Bakmakla yükümlü olunanlar için izin, plansız durumları kapsar: acil durumlar, ücretsiz, yıllık sınır yok, ancak kısa süreli.

Bakım veren izni (carer’s leave), Nisan 2024’ten beri ilk günden itibaren geçerli bir haktır ve planlı durumları kapsar: uzun süreli bakım ihtiyacı olan bakmakla yükümlü olunan bir kişi için yılda bir haftaya kadar ücretsiz izin. Employment Rights Act 2025 bu izni ücretsiz bıraktı.

Bir yakınının süregelen hastalığıyla ilgilenen bir çalışan genellikle acil durum değil, bakım veren izni kapsamındadır. İkisi de uymuyorsa yıllık izin veya üzerinde anlaşılmış ücretsiz bir düzenleme söz konusudur.

Sıkça sorulan sorular

Bakmakla yükümlü olunanlar için izin ücretli mi? Yasa gereği hayır. Birçok işveren ücretini öder, ancak yasal hak ücretsizdir.

Kaç gün kullanılabilir? Belirli bir gün sayısı ve kullanım sayısı sınırı yoktur; ancak her biri gerçek bir acil durum olmalıdır ve içtihat, her seferinde birkaç saate veya bir iki güne işaret eder.

Hak kazanmak için bir bekleme süresi gerekir mi? Hayır. İlk günden itibaren geçerlidir.

İşveren bu izni reddedebilir mi? Durumun kapsama girip girmediğine veya sürenin makul olup olmadığına itiraz edebilir, ancak geçerli bir talebi reddedemez. Bu izni kullandığı için birini cezalandırmak, zarara uğratma (detriment) veya otomatik haksız fesih talebi riski doğurur.