Terimler Sözlüğü
Son güncelleme:
İzin yükümlülüğü (leave liability), tahakkuk etmiş ancak kullanılmamış iznin parasal değeridir; yani tüm çalışanlar bakiyelerini bugün nakde çevirse işverenin ödemesi gereken tutar. Bilançoda tahakkuk etmiş gider olarak yer alır ve finans ekiplerinin ücretli izinle ilgilenmesinin asıl nedeni budur.
Tatil yükümlülüğü (vacation liability), PTO yükümlülüğü (PTO liability), yıllık izin yükümlülüğü (annual leave liability) veya muhasebe dilinde ücretli devamsızlıklar (compensated absences) için ayrılan tahakkuk olarak da adlandırılır.
Nasıl hesaplanır?
En basit hâliyle:
Tahakkuk etmiş saatler × saatlik ücret = yükümlülük
Kişi başına ortalama 60 saat kullanılmamış izni olan ve saatlik ücreti 40 $ olan 50 kişilik bir şirket 120.000 $ yükümlülük taşır.
Bu, gerçek rakam değil, tabandır. Gerçek rakam işverenin bordro yükünü de içerir: bordro vergileri ve politikaya bağlı olarak ücretli izin sırasında devam eden yan haklar. Yalnızca temel ücret üzerinden hesaplanan bir yükümlülük olduğundan düşük gösterilmiş olur.
Blog yazımıza da göz atın: Şirketler İzin Yükümlülüklerini Nasıl Hesaplar ve Yönetir?
Neden bilançoda yer alır?
US GAAP (ASC 710-10-25-1) uyarınca işveren, aşağıdaki dört koşulun tamamı sağlandığında ücretli devamsızlıklar için bir yükümlülük tahakkuk ettirmelidir:
- Yükümlülük, çalışanların zaten sunmuş olduğu hizmetlerden doğar
- Kazanılmış (vest) veya birikmiş (accumulate) haklarla ilgilidir
- Ödeme muhtemeldir
- Tutar makul ölçüde tahmin edilebilir
Politikaya göre değişen ikinci koşuldur. Haklar nakde çevrilebildiğinde kazanılmış olur; kullanılmayan süre bir sonraki döneme devredildiğinde ise birikir. İznin ne kazanıldığı ne de biriktiği bir politika, yani ödeme yapılmayan gerçek bir “kullan ya da kaybet” politikası, yıl sonunda hiçbir tahakkuk doğurmaz.
IFRS (IAS 19) kapsamında da uygulama paraleldir: biriken ücretli devamsızlıklar, çalışanlar bunları kazandıran hizmeti sundukça muhasebeleştirilir.
Esnek izin ve sınırsız ücretli iznin finans direktörlerine cazip gelmesinin nedeni de budur. Hiçbir şey tahakkuk etmiyorsa, değerlenecek bir bakiye de yoktur; ancak Kaliforniya içtihadının gösterdiği gibi, bir politikanın yalnızca adıyla değil, özünde de gerçekten tahakkuksuz olması gerekir.
Finans ekiplerinin hafife aldığı kısım: yeniden değerlenir
İzin yükümlülüğü, kazanıldığı orana sabitlenmez.
FASB belirli bir ölçüm oranını zorunlu kılmaz: güncel oranlar veya kullanım anında beklenen oranların bugünkü değere indirgenmiş hâli. Çoğu şirket doğrulanabilirlik açısından güncel oranları kullanır. Her iki durumda da sonuç aynıdır: bir çalışan zam aldığında, tahakkuk etmiş bakiyesinin tamamı yukarı doğru yeniden değerlenir.
Saatlik 30 $ üzerinden biriktirilen izin, %20’lik bir terfi zammının ardından saatlik 36 $ üzerinden borçlu olunan izne dönüşür. Kimse fazladan izin kullanmadı, ama yükümlülük büyüdü. Ücret enflasyonu dönemlerinde uzun süredir dokunulmayan bakiyeler önemli ölçüde pahalılaşır ve en büyük bakiyelere sahip olanlar çoğu zaman en büyük zamları alan kıdemli çalışanlardır.
Yükümlülüğü ne artırır?
- Düşük kullanım. Yükümlülük tam da insanlar izin kullanmadığında büyür; bu aynı zamanda tükenmişlik riskinin arttığı dönemdir. Bilanço sorunu ile çalışan iyi oluşu sorununun kökü aynıdır
- Sınırsız devir. Bir üst sınır olmadığında bakiyeler yıldan yıla katlanarak büyür
- İşten ayrılışta ödeme kuralları. Yasanın tahakkuk etmiş yıllık izni kazanılmış ücret saydığı yerlerde yükümlülük, her ayrılışta nakde dönüşür
- Kıdem. Kıdem genellikle hem daha yüksek bir tahakkuk oranı hem de daha yüksek bir ücret demektir; bu yüzden yükümlülük kıdemli çalışanlarda yoğunlaşır
Denetimin ötesinde neden önemlidir?
Birleşme ve satın almalarda (M&A) tahakkuk etmiş izin yükümlülüğü, standart bir durum tespiti (due diligence) kalemi ve bir işletme sermayesi düzeltmesidir. Alıcı bu yükümlülüğü devraldığı için tutarı hesaplar ve satın alma bedelinden düşer. Düşük gösterilmiş bir bakiye, en kötü anda ortaya çıkan bir pazarlık zaafıdır.
Nakit planlaması açısından da önemlidir: bir ayrılış dalgası, muhasebe kaydını anında nakit çıkışına dönüştürür; ödeme zorunluluğu olan yargı bölgelerinde hepsi bir kerede.
Güvenli şekilde azaltmak
- Tahakkuk üst sınırları. Kazanılanı kaybettirmek yerine tahakkuku bir tavanda durdurun. Yıllık iznin kazanılmış ücret sayıldığı eyaletlerde yasal mekanizma budur; hakkın kaybettirilmesi ise genellikle yasal değildir
- Devir sınırları, yargı bölgesinin izin verdiği yerlerde
- Kullanımı teşvik edin. Hem yükümlülüğü azaltan hem de çalışan bağlılığını artıran tek yaklaşım budur. Ekip bazında düşük kullanım raporları, bir politika notundan daha değerlidir
- Nakde çevirme programları, dikkatle
Sonuncusu, çoğu işverenin gözden kaçırdığı bir vergi tuzağı taşır. Constructive receipt (zımni tahsil) doktrini uyarınca, bir çalışanın tahakkuk etmiş ücretli iznini nakde çevirmeye yönelik kesin bir hakkı varsa, IRS’in görüşüne göre çalışan, nakdi alsın ya da almasın kullanılabilir tutar üzerinden vergilendirilir. İki gününü nakde çevirebilecek olan bir çalışanın bu iki gün için W-2 geliri oluşur ve hiçbir ödeme yapılmamış olsa bile işveren stopaj yapmakla yükümlüdür.
Bunu önleyen tasarım, önceki yılda yapılan geri alınamaz bir seçimdir: çalışanlar, iznin kazanılacağı yıldan önce ne kadarını nakde çevireceklerini seçer. Seçim, izni kazandıran hizmetlerden önce yapıldığından, ödemeye kadar zımni tahsil oluşmaz. Her nakde çevirme politikası, uygulamaya konmadan önce bir vergi danışmanı tarafından incelenmelidir.
Sıkça sorulan sorular
İzin yükümlülüğünü nasıl hesaplarım? Her çalışanın tahakkuk etmiş saatlerini güncel ücretiyle çarpın, ardından işverenin bordro yükünü ekleyin. Tüm çalışanlar için toplayın.
Sınırsız ücretli izin, izin yükümlülüğünü ortadan kaldırır mı? Prensipte evet, çünkü hiçbir şey tahakkuk etmez; ancak yalnızca politika kâğıt üzerinde olduğu kadar uygulamada da gerçekten tahakkuksuzsa.
Yükümlülüğü azaltmak için bakiyelere bir üst sınır koyabilir miyiz? Gelecekteki tahakkuka üst sınır koymak genellikle yasaldır. Yıllık iznin kazanılmış ücret sayıldığı yerlerde, zaten tahakkuk etmiş sürenin kaybettirilmesi ise genellikle yasal değildir.
İzin yükümlülüğü yalnızca ABD’ye özgü bir konu mu? Hayır. Kanada’nın yasal tatil ücretinden feragat edilemez ve IAS 19, uluslararası alanda aynı tahakkuk uygulamasını şart koşar.
Bu madde genel bilgi niteliğindedir; muhasebe, vergi veya hukuki tavsiye değildir. Tahakkuk uygulaması ve ödeme kuralları yargı bölgesine ve politika tasarımına göre değişir.
Ücretsiz denemenizi başlatın
